Leestijd: 3 minuten
Een uitvaart regelen, geen familie die het oppakt: wat gebeurt er dan? Iemand vroeg me dat laatst. Geen partner, geen kinderen, geen naasten om het afscheid te regelen. Het is een trieste situatie, maar het komt vaker voor dan je denkt. Gelukkig is het in Nederland netjes geregeld — in deze blog leg ik uit hoe dat werkt en wie er dan in actie komt.
Uitvaart regelen, geen familie: wie komt er in actie?
Bij deze situatie denk je al snel aan iemand die helemaal alleen op de wereld staat. Geen familie, of door de manier waarop een leven gelopen is geen naasten meer om zich heen. Dan is er dus ook niemand die de uitvaart op zich neemt.
Maar het kan ook zijn dat de naasten er wél zijn, en dat zij het door geldgebrek niet kunnen of willen oppakken. Is er een uitvaartverzekering of voldoende spaargeld, dan staat meestal wel iemand op om de zaken te regelen. Is dat er niet, dan wordt het een ander verhaal.
Het vangnet: de gemeentelijke uitvaart
Hoe triest ook, er is iets voor geregeld. Bij een eenzaam overlijden, of als geld het probleem is, valt men terug op de gemeente. De sociale dienst zorgt dan voor een sober, maar waardig afscheid: de gemeentelijke uitvaart. Dat is zelfs een wettelijke plicht, vastgelegd in de Wet op de lijkbezorging (artikel 21). De gemeente zoekt overigens eerst naar mogelijke nabestaanden, zodat die alsnog kunnen kiezen het zelf te doen.
Welke gemeente is verantwoordelijk?
Je zou denken: de gemeente waar iemand ingeschreven stond. Maar dat klopt niet. Het gaat om de gemeente wáár iemand zich bevindt — oftewel waar hij of zij is overleden. Overlijdt iemand in een ziekenhuis buiten de eigen woonplaats, dan is díe gemeente aan zet.
Welke keuzes zijn er bij een gemeentelijke uitvaart?
Een uitvaart heeft voor nabestaanden een belangrijke functie. Een mooi, persoonlijk afscheid helpt je later met het verlies om te gaan. Juist díe persoonlijke keuzes zijn bij een gemeentelijke uitvaart er meestal niet: de kosten worden zo laag mogelijk gehouden, en de gemeente maakt het grootste deel van de keuzes. Wil je weten hoe een afscheid er mét persoonlijke aandacht uitziet? Lees dan hoe ik je help bij een uitvaart regelen.
Begraven of cremeren?
De meeste gemeenten hebben een eigen begraafplaats, dus begraven in een algemeen graf is voor hen vaak het goedkoopst. Toch kiezen ze niet altijd daarvoor: had de overledene bij leven een voorkeur voor cremeren uitgesproken, of past dat bij zijn of haar religie, dan houdt de gemeente daar meestal rekening mee.
Ook zonder familie een waardig afscheid
Iedereen verdient een waardig afscheid, ook als de gemeente het regelt. Sober, maar respectvol. Vaak spreekt iemand van de uitvaartzorg een kort woord en klinkt er muziek. Er zijn zelfs vrijwilligers die gedichten schrijven en voorlezen op eenzame uitvaarten. Fijn dat we in een land leven waar dat netjes geregeld is, maar laten we hopen dat het niet te vaak nodig is, en dat we allemaal iemand hebben die voor ons zorgt, ook als we er niet meer zijn.
Wil je dit zelf voorkomen?
Veel mensen vinden de gedachte aan een gemeentelijke uitvaart niet prettig: een ander bepaalt dan hoe jouw afscheid eruitziet. Wil je daar zelf de regie over houden, ook als er straks geen familie is om het te regelen? Dan kun je je wensen nu alvast vastleggen. Dan ligt het vast zoals jij het wilt — en hoeft niemand het later voor je in te vullen.
Wil je in Friesland een persoonlijk afscheid regelen, ook als de situatie ingewikkeld ligt? Zo help ik je in heel Friesland.
Veelgestelde vragen
Wie betaalt een uitvaart als er geen familie is?
De gemeente schiet de kosten voor. Die kunnen later verhaald worden op de nalatenschap, of op wettelijk bepaalde familieleden als die er zijn.
Mag je aanwezig zijn bij een eenzame uitvaart?
Ja. Een eenzaam overlijden betekent niet dat er niemand mag komen. Soms zijn er juist vrijwilligers of betrokkenen die het afscheid bijwonen.
Binnen hoeveel tijd moet een overlijden zonder nabestaanden gemeld worden?
In de regel binnen drie dagen, bij de gemeente waar de persoon is overleden.
